کارل ویگ: معمار اندیشه مدیریت دانش در سازمان‌ها

کارل مارتین ویگ (Karl M. Wiig) یکی از برجسته‌ترین اندیشمندان و نظریه‌پردازان حوزه مدیریت دانش (Knowledge Management) است که نقش او در شکل‌گیری، توسعه و نهادینه‌سازی این مفهوم در سازمان‌ها انکارناپذیر است. ویگ به‌عنوان یکی از بنیان‌گذاران اصلی مدیریت دانش شناخته می‌شود و بسیاری از مفاهیم، چارچوب‌ها و مدل‌هایی که امروزه در این حوزه مورد استفاده قرار می‌گیرند، ریشه در آثار و دیدگاه‌های او دارند.

زندگی علمی و مسیر حرفه‌ای
کارل ویگ در تاریخ ۸ فوریه ۱۹۳۴ متولد شد و دارای تابعیت نروژی–آمریکایی بود. او تحصیلات دانشگاهی خود را در رشته مهندسی مکانیک در مؤسسه Case Institute of Technology آغاز کرد؛ اما مسیر حرفه‌ای‌اش به‌تدریج به حوزه‌های تحلیل سیستم‌ها، هوش مصنوعی، تصمیم‌گیری سازمانی و مدیریت دانش گسترش یافت. این ترکیب میان مهندسی، تفکر سیستمی و علوم شناختی، پایه‌ای قوی برای شکل‌گیری دیدگاه منحصربه‌فرد وی در مورد دانش و نقش آن در سازمان‌ها فراهم کرد.
ویگ بخش مهمی از فعالیت حرفه‌ای خود را در مؤسسه معتبر Arthur D. Little سپری کرد و در آنجا به‌عنوان مدیر مرکز تحلیل سیستم‌ها و هوش مصنوعی فعالیت داشت. در همین دوران و در اوایل دهه ۱۹۸۰، او به‌طور رسمی مفهوم «مدیریت دانش» را توسعه داد؛ مفهومی که بعدها به یکی از مهم‌ترین حوزه‌های مدیریتی در سازمان‌های دانش‌محور تبدیل شد. بسیاری از پژوهشگران معتقدند که نخستین کاربردهای رسمی واژه Knowledge Management در متون علمی و مدیریتی، به نوشته‌ها و سخنرانی‌های کارل ویگ بازمی‌گردد.

جایگاه علمی و آثار مکتوب
کارل ویگ نویسنده بیش از چهل مقاله علمی و چندین کتاب تأثیرگذار در حوزه مدیریت دانش و سرمایه فکری است. از مهم‌ترین آثار او می‌توان به کتاب‌های زیر اشاره کرد:

• Knowledge Management Foundations: Thinking about Thinking
• People-Focused Knowledge Management

در این آثار، ویگ تلاش می‌کند مدیریت دانش را نه صرفاً به‌عنوان یک سیستم فناورانه، بلکه به‌عنوان یک فرایند فکری، انسانی و سازمانی تبیین کند. او همچنین بنیان‌گذار Knowledge Research Institute بود و نقش فعالی در شبکه‌های بین‌المللی مدیریت دانش ایفا کرد. تأثیر دیدگاه‌های ویگ در برنامه‌های دانشگاهی، پروژه‌های سازمانی و مدل‌های اجرایی مدیریت دانش در سراسر جهان به‌وضوح قابل مشاهده است.

تعریف مدیریت دانش از نگاه Karl Wiig
یکی از مهم‌ترین contributions کارل ویگ، ارائه تعریفی جامع و کاربردی از مدیریت دانش است. از دیدگاه او، مدیریت دانش مجموعه‌ای از فعالیت‌ها و رویکردهاست که هدف آن تضمین دسترسی سازمان به بهترین دانش ممکن برای تصمیم‌گیری و اقدام مؤثر است.
ویگ تأکید می‌کند که:

• دانش فراتر از داده و اطلاعات است؛
• دانش شامل تجربه، قضاوت، درک عمیق و توانایی استفاده عملی می‌شود؛
• ارزش واقعی دانش زمانی ایجاد می‌شود که در عمل به کار گرفته شود.

این نگاه، مدیریت دانش را از یک فعالیت صرفاً فناورانه جدا می‌کند و آن را به یک قابلیت استراتژیک سازمانی تبدیل می‌سازد.
 

چرخه مدیریت دانش Wiig
مدل چرخه مدیریت دانش کارل ویگ یکی از شناخته‌شده‌ترین و کاربردی‌ترین چارچوب‌ها در این حوزه است. این چرخه شامل چهار مرحله اصلی می‌شود:

• ساختن دانش (Building Knowledge):

ایجاد دانش جدید از طریق یادگیری، تجربه، تحلیل، تحقیق و تعامل میان افراد.

• نگهداری دانش (Holding Knowledge):

ذخیره‌سازی و مستندسازی دانش در ذهن افراد، فرآیندها، فرهنگ سازمانی و سیستم‌ها.

• ترکیب دانش (Pooling Knowledge):

به‌اشتراک‌گذاری، تلفیق و سازمان‌دهی دانش در سطح فردی و سازمانی.

• استفاده از دانش (Applying Knowledge):

به‌کارگیری دانش در تصمیم‌گیری، حل مسئله، نوآوری و بهبود عملکرد.
این مدل نشان می‌دهد که دانش زمانی ارزش‌آفرین است که به‌صورت چرخه‌ای و مستمر مدیریت شود و صرفاً در مرحله ذخیره‌سازی متوقف نماند.

تمرکز بر انسان، نه فقط فناوری
یکی از مهم‌ترین تمایزهای رویکرد Karl Wiig، تأکید عمیق او بر نقش انسان‌ها در مدیریت دانش است. ویگ معتقد بود که فناوری تنها یک ابزار پشتیبان است و موفقیت واقعی مدیریت دانش بدون توجه به موارد زیر ممکن نیست:

• تخصص و تجربه کارکنان
• فرهنگ سازمانی مبتنی بر یادگیری و اشتراک دانش
• انگیزه، اعتماد و تعامل انسانی

او بارها هشدار داد که تمرکز بیش‌ازحد بر سیستم‌های اطلاعاتی، بدون توجه به بعد انسانی، می‌تواند مدیریت دانش را به پروژه‌ای پرهزینه اما کم‌اثر تبدیل کند.

دانش به‌عنوان منبع مزیت رقابتی
از نگاه ویگ، دانش و سرمایه فکری مهم‌ترین دارایی‌های سازمان‌های مدرن هستند. سازمان‌هایی که بتوانند دانش را به‌درستی خلق، نگهداری و استفاده کنند، قادر خواهند بود مزیت رقابتی پایدار ایجاد کنند؛ مزیتی که به‌سادگی قابل تقلید نیست.

جمع‌بندی
کارل م. ویگ نه‌تنها یکی از بنیان‌گذاران مدیریت دانش، بلکه معمار نگاهی انسانی، کاربردی و استراتژیک به دانش در سازمان‌هاست. آثار و مدل‌های او همچنان الهام‌بخش مدیران، پژوهشگران و سازمان‌هایی است که به‌دنبال تصمیم‌گیری بهتر، یادگیری مستمر و خلق ارزش پایدار هستند. شناخت اندیشه‌های ویگ، گامی اساسی برای درک عمیق مدیریت دانش در دنیای امروز محسوب می‌شود.