راهنمای گام به گام تدوین و توسعه نقشه دانش

مرتضی حسنی    مرتضی حسنی
   کارشناس ارشد مدیریت دانش
  

تاریخ انتشار:
1399/11/15
نقشه دانش همانند یک عکس فوری عمل کرده و سازمان با کمک آن قادر است به سوال"چه کسی چه چیزی می‌داند و در کجاست؟ " پاسخ دهد. به عبارت دیگر نقشه دانش به صورت بصری نشان می‌دهد که دانش در کجای سازمان یا شرکت شما یافت می‌شود. این مفهوم ساده اما کاربردی یکی از مهم‌ترین ابزارهای مدیریت دانش است که با ساده‌سازی مفاهیم پیچیده منجر به بهبود در تصمیم‌گیری‌ها می‌شود. 

مراقب نفوذ اطلاعات باشید!

تشخیص مرز بین دانش و اطلاعات بسیار مهم است. اغلب سیستم‌های به اشتراک‌گذاری دانش از اطلاعات اضافی رنج می‌برند. گاهی حجم اطلاعات به قدری زیاد است که با ایجاد مزاحمت، مانع از دسترسی افراد به دانش‌های مفید خواهند بود. پس دقیقا مشخص کنید چه چیزی دانش است و چه چیزی دانش نیست. با این کار از ورود اطلاعات اضافه و پرداختن به حواشی جلوگیری می‌شود.

چه چیزی دانش است!

دانش شکل ارزش یافته اطلاعات است و می‌توان از آن در تصمیمات و اقدامات استفاده کرد. بنابراین داده و اطلاعات دانش نیستند. دانش باید در نتیجه گردش کار عادی تیم تولید شود. منابع دانشی از بسته‌های کوچک و کاربردی تشکیل می‌شوند که به تنهایی قابلیت بکارگیری مجدد را داشته باشند.
در تعریف دانش علاوه بر "امکان استفاده مجدد" به عبارت "کاربردی" نیز توجه ویژه‌ای داشته باشید چراکه دانش‌ها باید برای سازمان ارزش افزوده ایجاد کرده و در مسیر تحقق اهداف سازمانی موثر واقع شوند.

دانش را جستجو نکنید! فقط کافی است آن را بردارید.

بسیاری از ما هنگام جستجوی یک کلید واژه، سطحی از ناامیدی را تجربه کرده‌ایم. غالباً رایانه لیستی از ده‌ها مورد با عناوین مبهم و مشابه را برمی‌گرداند و ما مجبور به بررسی تک تک آن‌ها تا رسیدن به نتیجه مطلوب هستیم. جستجوی دانش نهایتا نیاز شما را رفع می‌کند اما راه‌حلی بهینه نیست.
به جای جستجوی دانش آن را از روی نقشه بردارید! زمانی که دانشی را جستجو می‌کنیم، اگر خوش شانس باشیم دانش مورد نظر را پیدا می‌کنیم؛ اما از طریق پیمایش نقشه دانش، علاوه بر یافتن دانش مورد نظر، چیزهایی را کشف می‌کنیم که حتی از وجود آنها اطلاع نداشتیم.

مزایای نقشه دانش چیست؟

نقشه دانش به سازمان‌ها در جمع‌آوری و مدیریت سرمایه‌های دانشی و تجربیات کارکنان کمک می‌کند. با سازماندهی دانش‌ها در نقشه دانش می‌توان به سرعت به دانش مورد نیاز دست پیدا کرد و با بهره‌گیری از این امکان ضمن شناسایی خبرگان از دانش‌های موجود در زمینه‌های مختلف آگاه شد. 
چگونه نقشه دانش بسازیم؟

"توجه به استراتژی، اصلی ضروری و اجتناب ناپذیر است"

از امروز و برای همیشه متوجه استراتژی‌ها و اهداف راهبردی سازمان باشید. چراکه مدیریت دانش و احصاء منابع دانشی، باید در راستای راهبردها و تحقق اهداف سازمان قرار گیرد. پس در گام‌های آتی مراقب انحراف از مسیر استراتژی‌ها بوده و در جهت تحقق اهداف و راهبردهای سازمان حرکت کنید. 
گام صفر: هدف نقشه دانش خود را مشخص کنید.
بسیار مهم است که بدانیم نقشه دانش را برای چه کسانی ترسیم می‌کنیم و قرار است چه استفاده‌ای از آن بشود. در این نوشته به دنبال ایجاد ابزاری بصری برای جمع‌آوری و دسترسی سریع به منابع دانشی سازمان هستیم تا همه سطوح سازمان از آن برای رفع نیازهای دانشی خود و البته شناسایی منابع دانشی موجود استفاده کنند.
گام اول: موضوع نقشه دانش را مشخص کنید.
در این گام، حوزه اصلی و یا به عبارتی عنوان اصلی نقشه دانش را به گونه‌ای انتخاب می‌کنیم که تمام دانش‌های مرتبط را شامل شود. با این انتخاب، محدوده عملیاتی خود را تعریف کرده و به آن متعهد می‌شویم. 
ممکن است خارج از این محدوده، دارایی‌های ارزشمندی وجود داشته باشد. اما فعلا نباید به سراغ آن‌ها بروید. تنها با یک یادداشت و یادآوری به موضوع خاتمه داده و سرنخی برای خود و دیگر همکارانتان باقی بگذارید. 
گام دوم : درخت دانش خود را شکل دهید.
با توجه به نظر خبرگان و یا مستندات موجود، دسته‌بندی دانشی موضوع را مشخص کنید تا هر دانش در دسته مربوط به خود قرار گیرد. با این کار حوزه‌های فرعی دانش را تعیین کرده‌اید که در نقشه دانش به عنوان زیرشاخه‌های حوزه اصلی دیده می‌شوند. هر حوزه دانشی باید به گونه‌ای انتخاب شود که جامع و مانع باشد، یعنی ضمن پوشش همه دانش‌های مورد نظر، حتی‌الامکان با دیگر حوزه‌ها هم‌پوشانی نداشته باشد. البته یک دارایی یا منبع دانشی ممکن است با حوزه‌های دانشی متعددی مرتبط شود. 

گام سوم: دارایی‌های دانشی سازمان را پیدا کنید.

 این اقدام شامل شناسایی مستندات دانشی آشکار و یا خبرگان و متخصصان و دانش‌های ضمنی آنان می‌باشد و لازم است متناسب با هر حوزه انجام شود. بعد از یافتن منابع دانشی و جمع‌آوری دانش‌ها، آن‌ها را به حوزه یا حوزه‌های مربوطه وصل کنید. در افزودن هر منبع دانشی به نحوه دسترسی به آن منبع و خبرگان و متخصصان نیز توجه داشته باشید.
همچنین بازبینی و اصلاح درخت دانشی را فراموش نکنید. شاید لازم باشد برخی حوزه‌ها را ادغام کرده، حوزه‌ای را حذف و یا شاخه‌بندی را به سطوح بعدی توسعه دهید.
گام چهارم: نقشه دانش را همواره به‌روز نگه‌دارید.
به صورت مداوم و روزمره صدها دارایی دانشی در هر جامعه و سازمانی تولید می‌شود، بنابراین نقشه دانش هم باید به طور پیوسته توسعه یافته و تمام منابع دانشی موجود را شامل شود. بهتر است از یک سیستم نرم‌افزاری استفاده کنید که علاوه بر کسب و نگهداری منابع دانشی به صورت مستمر آن‌ها را به حوزه‌های دانشی مورد نظر متصل کرده و نقشه دانش شما را به‌روز نگه‌دارد. 
گام پنجم:نقشه دانش را در دسترس قرار دهید.
برای اینکه سازمان از مزایای نقشه دانش بهره‌مند شود، لازم است مانند دیگر ابزارها در دسترس باشد تا مورد استفاده قرار گیرد. پس، از یک سامانه تحت وب استفاده کنید و نقشه دانش خود را به صورت پویا و از راه دور در دسترس مخاطبان قرار دهید. 

نقشه دانش در سامانه جامع مدیریت دانش MTAShare

سامانه جامع مدیریت دانش MTAShare نرم افزاری تحت وب بوده و تمام گام‌های فوق را به صورت سیستمی در اختیار شما قرار می‌دهد. نقشه دانش در نرم‌افزار MTAShare، براساس درخت دانشی سازمان، به صورت دینامیک و شماتیک ایجاد شده و ضمن معرفی خبرگان هر حوزه، نشان می‌دهد که هر فرد، در چه موضوعاتي، چه حدي از تجربه و توليد دانش را داراست. همچنین نقشه دانش در سامانه MTAShare، به جهت اتصال به زیر سيستم چرخه دانش، مستندات و انجمن‌های خبرگی؛ به طور مداوم در حال توسعه و به‌روزآوری است. 
 

به روز باشید

چرا نباید اولین انجمن‌های خبرگی را با موضوع مدیریت دانش برگزار کرد؟

چرا نباید اولین انجمن‌های خبرگی را با مو ...

چرا نباید اولین انجمن‌های خبرگی را با موضوع مدیریت دانش برگزار کرد؟

ادامه
پنج به‌روش برای مدیریت دانش در مؤسسات مالی

پنج به‌روش برای مدیریت دانش در مؤسسات ما ...

پنج به‌روش برای مدیریت دانش در مؤسسات مالی

ادامه
نقش سیستم مدیریت دانش در حوزه فروش و کسب و کار شرکت‌ها

نقش سیستم مدیریت دانش در حوزه فروش و کسب ...

نقش سیستم مدیریت دانش در حوزه فروش و کسب و کار شرکت‌ها

ادامه
چرا کارکنان دانش خود را به اشتراک نمی‌گذارند؟

چرا کارکنان دانش خود را به اشتراک نمی‌گذ ...

چرا کارکنان دانش خود را به اشتراک نمی‌گذارند؟

ادامه
موفقیت اقدامات مدیریت دانش در گرو نظرات کاربران

موفقیت اقدامات مدیریت دانش در گرو نظرات ...

موفقیت اقدامات مدیریت دانش در گرو نظرات کاربران

ادامه
بحران تاریخی ورود به 1400 و مصونیت نرم‌افزار MTAShare

بحران تاریخی ورود به 1400 و مصونیت نرم‌ا ...

بحران تاریخی ورود به 1400 و مصونیت نرم‌افزار MTAShare

ادامه
ابزارهای مدیریت دانش در ناسا

ابزارهای مدیریت دانش در ناسا

ادامه
چگونه می‌توان دانش افراد را استخراج کرد؟

چگونه می‌توان دانش افراد را استخراج کرد؟

ادامه
طرح پیاده‌سازی مدیریت دانش در وزارت آموزش و پرورش جمهوری اسلامی ایران

طرح پیاده‌سازی مدیریت دانش در وزارت آموز ...

طرح پیاده‌سازی مدیریت دانش در وزارت آموزش و پرورش جمهوری اسلامی ایران

ادامه
راهنمای گام به گام تدوین و توسعه نقشه دانش

راهنمای گام به گام تدوین و توسعه نقشه دا ...

راهنمای گام به گام تدوین و توسعه نقشه دانش

ادامه
پیوند مستقیم به‌اشتراک‌گذاری دانش و پاداش‌های مالی را سست کنید!

پیوند مستقیم به‌اشتراک‌گذاری دانش و پادا ...

پیوند مستقیم به‌اشتراک‌گذاری دانش و پاداش‌های مالی را سست کنید!

ادامه
ضرورت به‌کارگیری مدیریت دانش در مدارس

ضرورت به‌کارگیری مدیریت دانش در مدارس

ادامه
مهندس طاهری- صنایع یاس ارغوانی

مهندس طاهری- صنایع یاس ارغوانی

نظام جامع مدیریت دانش با همکاری سازنده و تعهد کاری مجموعه مشاوران توسعه آینده توسط شرکت مهندسی صنایع یاس ارغوانی در مدیریت امور فناوری اطلاعات بانک ملت، با موفقیت پیاده‌سازی شد.
با عنایت به این موضوع که استفاده افراد از فرآیندها و ابزارهای مدیریت دانش و مشارکت در این مهم کاملاً امری فرهنگی است؛ کماکان جهت مشارکت حداکثری همکاران و اثربخش‌سازی دانش‌ها و تجارب اشتراک‌گذاری‌شده در ابتدای مسیر هستیم. همچنین امیدواریم با همکاری و رهنمودهای ارزنده تیم مشاوران توسعه آینده به موفقیت کامل در این مسیر نائل آییم

 

مهندس اقتداریان- شرکت پتروشيمی رازی

مهندس اقتداریان- شرکت پتروشيمی رازی

مشاوران توسعه آینده به‌عنوان اولین شرکت ایرانی که از سال ۱۳۸3 در حوزه مدیریت دانش فعالیت داشته، توانسته است با بکارگیری روش‌های نوین و به‌روزآوری شیوه‌های کاری در صنایع بزرگ کشور ایفای نقش نماید. این نقش آفرینی با کشف، استخراج و غنی‌سازی دانش سازمانی و بهبود روش‌های انجام کار، به شکل چشم‌گیری در طیف وسیعی از مشتریان منجر به کاهش دوباره‌کاری‌ها، افزایش مزیت رقابتی و تاب‌آوری آن‌ها در فضای کسب‌و‌کار شده است.

مهندس صدری- شرکت ملی گاز ایران

مهندس صدری- شرکت ملی گاز ایران

جمع‌آوری قریب به 1500 بسته دانشی ارزشمند از 50 مدیر ارشد و خبره شرکت ملی گاز ایران ،کاری دشوار اما کم نظیر بود که تیم اجرایی و کارشناسان به خوبی از عهده آن بر آمدند.

مهندس شریف زاده- شهرداری منطقه 10

مهندس شریف زاده- شهرداری منطقه 10

در سال ۱۳۹۱ به همت اداره آموزش شهرداری منطقه ۱۰ تهران، سیستم مدیریت دانش شهرداری منظقه ۱۰ راه‌اندازی شد. با همکاری شرکت مشاوران توسعه آینده مراحل شناخت، SWOT، شناسایی فیلدهای دانشی شهرداری، مصاحبه با خبرگان و... انجام پذیرفت و در نهایت با نصب نرم‌افزار مدیریت دانش، سامانه شهرداری منطقه ۱۰ راه‌اندازی شد. شهرداری منطقه ۱۰ تهران اولین شهرداری در سراسر کشور است که دارای این سامانه بوده و به‌طور فعالانه نسبت به استخراج و اشتراک دانش کارکنانش اقدام می‌نماید.  توسعه مشارکت عمومی کارکنان در فرآیندهای سازمانی، توسعه یادگیری در سطح کارکنان، پرهیز از دوباره‌کاری، کاهش هزینه‌ها و... بخشی از ثمرات راه‌اندازی این سیستم می‌باشد.

دکتر جعفرپور- مدیر دانش اسبق وزارت راه و ترابری

دکتر جعفرپور- مدیر دانش اسبق وزارت راه و ترابری

آینده شرکت مشاوران توسعه آینده در حوزه مدیریت دانش بسیار درخشان است. این شرکت آغازگر خوبی برای مدیریت دانش در ایران بوده است.

دکتر فلاح کهن- مسئول مدیریت دانش سازمان راهداری و حمل و نقل جاده‌ای

دکتر فلاح کهن- مسئول مدیریت دانش سازمان راهداری و حمل و نقل جاده‌ای


کادر مجرب و دانش آموخته شرکت مشاوران توسعه آینده با پیاده‌سازی سیستم مدیریت دانش و استقرار نرم‌افزار مرتبط به همراه ارائه بیش از ۱۶۰۰ نفر ساعت آموزش و ثبت ۱۸۰ بسته دانشی گامی بلند در جهت دستیابی به اهداف دانشی و ارتقاء بینش کارکنان سازمان برداشته است.
 

مهندس تهرانخواه- هلدینگ کشاورزی پارس

مهندس تهرانخواه- هلدینگ کشاورزی پارس

شرکت گسترش کشاورزی و دامپروری فردوس پارس با همکاری شرکت مشاوران توسعه آینده، توانست ضمن جمع‌آوری تجربیات مربوط به "طراحی و ساخت گلخانه‌ها" بستر نرم‌افزاری مناسبی را برای درج تجربیات جدید طراحی گلخانه‌ها ایجاد و مورد بهره‌برداری قرار دهد.

دکتر لطیفی- شرکت مادر تخصصی مدیریت ساخت و تهیه کالای آب و برق (ساتکاب)

دکتر لطیفی- شرکت مادر تخصصی مدیریت ساخت و تهیه کالای آب و برق (ساتکاب)

به دنبال گسترش فعالیت‌های شرکت ساتکاب، ایجاد بانک دانشی و آشنایی افراد با تکنیک‌های مدیریت دانش امری الزامی محسوب می‌شد که شرکت مشاوران توسعه آینده با ارائه خدمات تخصصی در این حوزه توانست ما را در این امر یاری کند.

هلدينگ میدکو

هلدینگ میدکو از اوایل دهه نود توسعه مدیریت دانش را با همکاری مشاوران توسعه آینده آغاز نمود. اجرای مدیریت دانش در میدکو با یک پروژه پایلوت در سطح ستاد آغاز شد و به سرعت در شرکت های زیرمجموعه توسعه پیدا...

شهرداری منطقه 10

امروزه گسترش فعالیت‌ها، تنوع و تعدد نیازهای زندگی شهری، فرصت اشتباه و اختراع دوباره چرخ را از سازمان‌های خدماتی گرفته است. هزینه تولید دوباره دانش و ریسک از دست دادن آن افزایش یافته و مدیریت...

پالایش نفت تهران

شرکت پالایش نفت تهران به عنوان یکی از بزرگترین و قدیمی‌ترین پالایشگاه‌های کشور از سال ۱۳۸۷ سفر مدیریت دانشی خود را با مشاوران توسعه آینده آغاز نمود. در آن سال‌ها بسیاری در مورد کارایی ا...

صنایع مس شهید باهنر

عدم مشارکت نیروی انسانی در فعالیت‌های مدیریت دانش به عنوان یکی از چالش‌های سازمانی شناخته شده است. لذا بسیاری از سازمان‌های کشور به هنگام پیاده‌سازی مدیریت دانش در سازمان خود با ای...